Một vị quan từng làm nhiều chức vụ quan trọng dưới thời Nguyễn, có tư tưởng canh tân rất tích cực. Những nỗ lực của cụ đã đem lại nhiều tác động thiết thực cho quê hương và nhiều địa phương trong buổi giao thời. Tuy nhiên, công đức của vị quan này còn ít được biết đến.
 Tổng đốc Đoàn Triển Gửi phúc lại cho đời Chưa có nhiều những giới thiệu, nghiên cứu về Tổng đốc Đoàn Triển, người làng Hữu Thanh Oai, xã Hữu Hòa, huyện Thanh Trì (Hà Nội), một trong những vị quan dưới triều Nguyễn có tư tưởng canh tân cùng những hoạt động thực hành mở mang dân trí rất đáng trân trọng. Mới đây, ngay trong không gian khu sinh phần ở quê nhà, nơi cụ an nghỉ năm 1919 đã diễn ra buổi lễ giản dị mà trang trọng, kỷ niệm 160 năm ngày sinh, 95 năm ngày mất và tròn 100 năm lập khu sinh phần của cụ. Tham dự có đại diện Cục di sản văn hóa, một số chuyên gia sử học và các nhà nghiên cứu thuộc Viện Hán Nôm. Theo nhà giáo Đoàn Thịnh, chi Hiển Khánh, họ Đoàn làng Hữu Thanh Oai, hậu duệ của cụ Đoàn Triển, cụ là con thứ tư của Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ kiêm Đốc học Đoàn Trọng Huyên. Từ sau khi đỗ Cử nhân năm 1886, rồi qua nhiều chức vụ như tri phủ, án sát, tuần phủ, tổng đốc…, cụ có nhiều công đức đối với quê hương và nhiều địa phương. Trong đó có việc thành lập đoàn nghĩa dũng bảo vệ xóm làng, được nhiều xã hưởng ứng khi giặc cướp nổi lên ở nhiều nơi. Thời kỳ làm tổng đốc Nam Định, cụ đốc thúc, động viên dân canh tác, biến bãi biển thành làng, thành ruộng tại vùng duyên hải Xuân Trường, Hải Hậu. Có lần tại Ninh Giang (Hải Dương), một viên quan đại lý người Pháp tự động thu thuế các thuyền buôn, cụ Mai Viên Đoàn Triển đã buộc viên quan này phải hủy việc thu thuế, bất chấp những đe dọa. Khi làm tuần phủ kiêm tuyên phủ sứ Phúc Yên, cụ còn đấu tranh và ký giấy bảo đảm buộc công sứ Pháp Darles vốn khét tiếng hay bắn giết, đốt phá bừa bãi thả 17 kỳ mục xã Đông Đồ sắp bị đem bắn. Năm 1915, sau vụ vỡ đê sông Hồng, cụ Đoàn Triển cùng với Tổng đốc Hà Đông thuyết phục Thống sứ và Sở trị thủy Bắc kỳ bỏ kế hoạch đắp đê mới mà đắp lại đê cũ, bảo vệ được nhiều làng ở khu vực nội đê khiến nhân dân phấn khởi lập đài kỷ niệm. Cụ còn giúp đỡ các nhà trí sĩ Nguyễn Thượng Hiền, Phan Bội Châu tránh sự truy lùng của giặc Pháp.
Câu hỏi dành cho lớp người sau Một số nhà nghiên cứu đề cao những trước tác của tổng đốc Đoàn Triển và đặt vấn đề giới thiệu, nghiên cứu để góp thêm vào nghiên cứu tác giả, nhân vật văn hóa thời kỳ cận đại. Theo TS. Nguyễn Tô Lan – Viện Hán Nôm, cụ Đoàn Triển là một trong những người được triều đình giao trọng trách biên soạn sách giáo khoa theo nội dung mới cho chương trình đào tạo dưới sự can thiệp của nhà nước bảo hộ. Cụ trăn trở rất nhiều về sự nghiệp giáo dục. Năm 1906, cụ còn mở trường dạy quốc ngữ đầu tiên cho làng và tổng, cung tiến ruộng làm học đường, cử con trai là Đoàn Duy Bình tình nguyện dạy giúp làng 3 năm để dân đỡ mất một khoản tiền nuôi thày. Năm 1908, cụ viết cuốn "An Nam phong tục sách” với nhiều nhận xét những điểm tích cực và điều cần bỏ, cần tránh trong phong tục tập quán truyền thống. Cùng với đó là những sáng tác văn, thơ và bút tích Hán Nôm trên nhiều văn bia, câu đối tại các đình, chùa, đền, miếu… GS sử học Chương Thâu - người đi sâu nghiên cứu lịch sử nước nhà thời kỳ cận đại cho rằng, theo một số đánh giá của giới chuyên môn, cụ Đoàn Triển thuộc tầng lớp Nho sĩ tân học, được đào tạo Nho bài bản nhưng lại tiếp thu được những tư tưởng mới, cập nhật với thời đại. Đặc biệt, khi cụ vừa làm quan trong chế độ phong kiến nửa thực dân vừa có ý thức canh tân đất nước. Cụ còn tích cực thực hành một cách thực tế, có nhiều đóng góp cho các địa phương. GS. Chương Thâu cũng đề nghị họ Đoàn ở làng Hữu Thanh Oai dành kinh phí, thời gian sưu tầm, ấn hành một tập trước tác của cụ; đề nghị chính quyền lập hồ sơ tôn vinh nhà văn hóa dân tộc Mai Viên Đoàn Triển. Cũng theo GS Thâu, rất nên có một ngôi trường hay con đường, ngõ phố mang tên cụ. Từ đó, vào dịp kỷ niệm chẵn lần sau có thể hướng tới một hội thảo hay tọa đàm khoa học để tổng kết lại việc nghiên cứu về cụ Đoàn Triển. Nguyên Phó Thủ tướng Đoàn Duy Thành – Chủ tịch Hội đồng Đoàn tộc Việt Nam khẳng định, chúng ta không chỉ tôn vinh cụ mà để từ đó nghĩ về ngày hôm nay, cần tiếp tục noi gương cụ, nỗ lực hành động để góp phần xây dựng đất nước. Lưu Nguyễn |
0 nhận xét:
Đăng nhận xét